zondag 24 juli 2016

Een avond nachtvlinderen

Afgelopen week had ik onverwacht de kans om een avond te nachtvlinderen met Kees Boele.
Kees verzorgde  een nachtvlinderavond bij natuurkampeerterrein Thijencamp en nieuwe eigenaren Loes en Ronald gaven me gastvrij de gelegenheid om hierbij aan te schuiven in Laaghalerveen.
Na een interessante inleidende presentatie over nachtvlinders, was het tijd om buiten bij het door lampen beschenen witte doek plaats te nemen en vol verwachting te kijken wat er langs zou komen fladderen.

Plakker mannetje

Plakker mannetje

Allerlei vliegjes en mugjes hadden het witte doek al gevonden en even na tienen verscheen de eerste nachtvlinder van formaat, een prachtige vlinder met de naam Plakker (Lymantria dispar). Een mooi mannetje met fraaie antennes. De vlinder dankt zijn naam aan het feit dat het vrouwtje haar eitjes als een plakkaat op de schors van een boom plakt. De naam paste overigens ook prima bij dit mannetje, die leek wel aan het doek geplakt en heeft er, nadat ie eerst even door iedereen was bewonderd in een potje, de hele avond gezeten.

Gele eenstaart

Berkeneenstaart

Geelschouderspanner

De dagvlinders worden vaak bejubeld vanwege hun mooie kleuren, maar veel  nachtvlinders zijn ook prachtig. Kijk maar eens naar het zonnig gele trio hierboven, De bovenste is de gele eenstaart (Watsonalla binaria), dankt zijn naam aan het puntvormige achteruiteinde van de rups. Dat geldt ook voor de berkeneenstaart (Drepana falcataria)  die naast de vorm van de rups ook naar zijn belangrijkste waardplant, de berk is vernoemd. De gele eenstaart komt vooral op eiken voor en overwintert als pop in een strak dicht gesponnen eikenblad. De derde gele vlinder behoort tot de familie van de spanners en is een geelschouderspanner (Ennomos erosaria) een prachtig fijn belijnd vlindertje met mooie gekartelde vleugeltjes en een kenmerkend  kanariegeel borststuk.

kleine beer

Kroonvogeltje

Kameeltje

Er komen in Nederland meer dan tweeduizend soorten nachtvlinders voor en de variatie in kleur en vorm is groot en ook qua benaming heeft men zich vaak flink uitgeleefd.
Wat te denken van een kleine beer, een kroonvogeltje of een kameel, je waant je echt op safari en dat was het eigenlijk ook een safari van de kleine nachtfladderaars. De kleine beer (Phragmatobia fuliginosa) heeft zijn naam te danken aan zijn dicht behaarde rups. Het kroonvogeltje(Ptilodon capucina) dankt zijn naam aan het witte "kroontje" op zijn kop, onduidelijk trouwens waarom de vlinder "vogeltje" wordt genoemd. Het prachtig getekende kameeltje (Notodonta ziczac), dankt zijn naam aan de merkwaardige vorm van de rups.

Braamvlinder

Berkenbrandvlerkvlinder

Kleine hermelijnvlinder

Het was echt genieten die avond, veel soorten vlinders en ook nog eens perfect weer met rond middernacht nog zo'n 18 graden. Hier nog een paar mooie exemplaren die op het licht afkwamen.
De heel mooi gekleurde braamvlnder (Thyatira batis) die zijn naam dankt aan de braam als waardplant. De berkenbrandvlerkvlinder (Pheosia tremula) heeft de berk als waardplant en zijn vleugels zien eruit als verbrand hout, ook een fraaie soort om te zien.
Nog zo'n bijzonder fraai vlindertje is de kleine hermelijnvlinder (Furcula furcula) heel mooi getekend, en doet denken aan een hermelijnmantel.

Huismoeder

Dennenpijlstaart

Groot avondrood

Nachtvlinders zijn er van heel klein tot flinke exemplaren, die grote vlinders maken natuurlijk wel indruk als je die ziet rondvliegen. Alles bij elkaar zijn er die avond ruim 70 soorten genoteerd en ik besluit met een paar grote soorten. De huismoeder (Noctua pronuba) een vinder die vooral fraai is als ie zijn oranje achtervleugels toont. En nog twee soorten uit de pijlstaartenfamilie die hun naam te danken hebben aan het  pijlvormige uitsteeksel aan de achterzijde van hun rupsen. De Dennenpijlstaart (Sphinx pinastri) is overwegend bruin van kleur, maar valt wel op als hij zich bij het licht meld. Dat geldt nog meer voor het Groot avondrood (Deilephila elpenor) met zijn opvallende olijfgroene met roze kleur, echt een prachtig beest en leuk dat we die ook te zien kregen. De naam groot avondrood verwijst trouwens met de rozerode kleur naar het avondlicht. Al met al een zeer geslaagde avond op natuurkampeerterrein Thijencamp. wie de kans heeft moet zeker ook eens meedoen aan zo'n nachtvlinderactiviteit, echt een belevenis.




maandag 11 juli 2016

Barnsteenslak met parasitaire zuigworm


In de natuur kun je van alles beleven, mooie en aandoenlijke zaken zoals jonge vogels of kleurrijke vlinders, maar er gebeuren  ook dingen die verre van romantisch zijn.
Zo kwam ik een tijdje geleden een barnsteenslakje tegen dat geparasiteerd was door een zuigworm.



De gewone barnsteenslak (Succinea potris) is een klein slakje van 15-20 mm  die je vaak aantreft aan de waterkant. Ik vind ze fotogeniek en dus let ik er eigenlijk altijd wel op als ik er eentje zie.
Zo ging dat een tijdje geleden ook, ik zag een slakje, maar toen ik beter keek zag ik iets heel merkwaardigs. Dit slakje had een tentakel die enorm groot was en merkwaardig pulserend bewoog.

Larve van zuigworm in tentakel van slak afbeelding:.Wikipedia

Ik had al snel in de gaten dat ik hier te maken had met een slakje die tegen zijn wil gastheer was geworden van een parasiet. De larve van een zuigworm (Leucochloridium paradoxum) had zich in het slakje ontwikkeld en vormde een knotsvormig uitsteeksel waarmee het in een tentakel van het slakje was gaan groeien. Het was ook de larve die verantwoordelijk was voor opvallende in- en uitstulpende bewegingen van de enorme tentakel.
Op een afbeelding van Wikipedia is te zien hoe een larve zich een weg zoekt in de tentakel van een slak.



Bovenstaand filmpje dat ik gemaakt heb van het barnsteenslakje is niet van geweldige kwaliteit, maar je kunt wel heel goed zien hoe bizar het is dat het slakje daar rondkruipt met met zo'n enorme tentakel.
De pulserende bewegingen die door de larve worden veroorzaakt zijn er niet zomaar, daar is een heel slimme reden voor.


Vogels zien die opgezwollen en hevig bewegende tentakel aan voor een lekker hapje en eten daarom de geparasiteerde slak op als ze die tegenkomen. Hierdoor komt de larve in het spijsverteringskanaal van de vogel terecht, waar het kan uitgroeien tot een volwassen zuigworm.
Als de slak niet door een vogel wordt opgegeten, groeit de larve gewoon door totdat de tentakels uiteindelijk openbarsten. De larven moeten dan zien dat ze op een andere manier een een nieuwe gastheer krijgen.



Tja en de arme barnsteenslak  is dus hoe dan ook ten dode opgeschreven als hij onvrijwillig als gastheer moet dienen voor een zuigworm.
Geen vrolijk verhaal dus maar wel een voorbeeld hoe buitengewoon vernuftig de natuur steeds maar weer in elkaar blijkt te zitten.

zondag 3 juli 2016

Jonge merels in de tuin

Tot mijn grote verrassingen bleek een tijdje geleden dat een paartje merels het raampje bij het toilet hadden uitgekozen voor hun nest. Ik had de heer merel al eens keurend rond zien draaien op het vensterbankje achter de rozenstruik. Blijkbaar had mevrouw merel de keuze van haar partner goedgekeurd want een weekje later sleepten beiden vol overgave nestmateriaal aan.





Het leek me een uitgelezen kans om deze merels de komende tijd maar eens op de voet te volgen. Ik had helaas geen mogelijkheid om er een schuiltentje bij te zetten, maar ik kon wel af en toe even wat opnamen maken zonder de boel te veel te verstoren. En natuurlijk had ik ook zicht  door het raampje, maar niet om te fotograferen. Zo kon ik goed in de gaten houden dat de jonge mereltjes uit het ei kwamen, wat een kleine mormeltjes en wat lelijk zijn ze eerst. Wat ze direct al kunnen is die snaveltjes wijd open sperren en pa en ma vlogen  af en aan om wat in die gele bekkies te stoppen.




Als je zo'n vogelgezinnetje zo dagelijks in de gaten kunt houden, krijg je toch steeds meer bewondering voor die ouders. Onverdroten vliegen ze de hele dag heen en weer om hun kleine grut te kunnen voeden. Het bleek ook nog een groot gezin te zijn met maar liefst vijf jongen. Veel maagjes dus om te vullen en de jongen hebben enorme hoeveelheden voedsel nodig om te groeien en hun verenkleed te ontwikkelen. Onvoorstelbaar hoe hard die kleine mereltjes trouwens groeien, je ziet ze gewoon dagelijks veranderen.




Het nestje zat dus behoorlijk "open en bloot", slechts een beetje uit het zicht door een rozenstruik. Met veel katten in de buurt vond ik dat nogal een spannend gebeuren en dat vonden pa en ma merel ook, die lieten hun alarmroep regelmatig horen. Het leek allemaal goed te gaan totdat ik op een vroege ochtend een enorm geschreeuw hoorde van de merels. Ik sprong uit bed en zag nog net hoe een kat met een jonge merel in zijn bek wegliep met pa en ma merel er in paniek achteraan. Niet een  romantisch gebeuren, maar de keiharde realiteit van de natuur. De jonge merels waren dus uitgevlogen en zijn dan nog heel onnozel en kunnen natuurlijk ook nog niet zo goed vliegen.






Ik weet niet hoeveel jonge merels er uiteindelijk groot geworden zijn, gelukkig waren er meer nestjes in de buurt en hoe ouder de jongen worden des te beter ze leren waar gevaar is. Ook buiten het nest worden de jonge merels nog een poosje verzorgd door de ouders. Op een gegeven moment kunnen ze ook prima zelf voor hun kostje zorgen en beginnen de ouders te weigeren om nog voer in de altijd maar wijd opengesperde snaveltjes te stoppen. Uiteindelijk staan ze dan helemaal op eigen benen deze jonge puber merels.



zondag 26 juni 2016

Sint-jansvlinder van rups tot vlinder

Net als andere insecten maken vlinders diverse stadia door voordat ze hun eindstadium als vlinder hebben bereikt. De afgelopen weken was ik in staat om de stadia van rups tot vlinder vast te leggen van de sint-jansvlinder.




Op 26 mei zag ik een rups van de sint-jansvlinder, een mooie gele rups met zwarte stippen. Ik vroeg me toen al af of die zich wellicht snel zou gaan verpoppen. De rupsen kun je zien van september tot juni. Ze overwinteren en gaan daarna verpoppen.


Op 16 juni kwam ik weer op de plek waar ik de rups had gezien en besloot even te kijken of ik nog iets van de rups kon vinden. Ik vond geen rupsen meer maar wel een pop aan een grasstengel. Ik wist niet zeker of het een pop van de sint-jansvlinder was, maar Kees Boele kon me vertellen dat het inderdaad de pop van een sint-jansvlinder was.



Ik besloot om de pop mee te nemen en te proberen of ik het uitsluipen van de vlinder zou kunnen vastleggen. Ik hield de pop goed in de gaten en tot mijn verbazing hoorde ik het soms luid lawaai maken, alsof er een krekel of iets dergelijks in zat, nooit geweten dat zo'n op zoveel geluid kan maken. Dagenlang waakte ik over de pop en op 22 juni zag ik dat de pop nog steeds in takt was. Toen ik een 20 minuten later weer keer was er de vlinder me toch te snel af geweest en was al uit de pop gekropen.




Daar zat ie de fonkelnieuwe vlinder, de vleugels nog samen gevouwen zodat de helderrode kleur uitbundig werd getoond. Het mooie van zo'n net uitgeslopen vlinder is niet alleen dat hij nog zo mooi gaaf is, maar ook dat ze nog niet kunnen vliegen en dat geeft de kans om er leuke opnamen van te maken.




Na een tijdje werden de vleugels dichtgevouwen en liet de vlinder zijn vleugels met de rode vlekken zien. Sint-jansvlinder behoort tot de familie van de bloeddropjes, een familie uit de nachtvlinders de allemaal een patroon hebben met rode vlekken (als bloeddruppels...). Ze worden vaak beschreven als zwart/rode vlindertjes, maar als je ze zo van dichtbij bekijkt zie je dat ze kleurrijker zijn en het ook uitmaakt hoe het licht er op schijnt.






Ik heb me een tijdje prima vermaakt met dit mooie vlinderje en fijn als je dat dan in alle rust in je eigen tuin kunt fotograferen. Van alle kanten en met het licht vanuit verschillende hoeken, altijd weer een uitdaging om er wat extra moois van te maken.
Het vlindertje is inmiddels natuurlijk zijn eigen weg gegaan en de komende tijd zullen ze overal wel weer te zien zijn.
Wie wel eens in de war  raakt of het nu een sint-jansvlinder of een sint-jacobsvlinder is moet maar even op deze blog kijken, waar ik beide vlinders samen laat zien zodat je goed de verschillen tussen beide soorten kunt zien, zowel van de vlinders als van de rupsen.


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...